Kościane grzebienie, kamienne osełki, żelazne noże i krzesiwa, bogato zdobione okucia pasów mieszczańskich i rycerskich, monety… To tylko niektóre z kilku tysięcy zabytków wydobytych podczas tegorocznych badań wykopaliskowych.

Latem, na polach przysiółka Dzwonowo, archeolodzy z Muzeum Regionalnego w Wągrowcu, przeprowadzili pierwsze badania średniowiecznego miasta Zwanow. Zaginione miasto zostało odkryte w 2014 r. na podstawie analizy zdjęć lotniczych.

Tegoroczne badania, finansowane ze środków Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Poznaniu, przerosły najśmielsze oczekiwania archeologów. Już w pierwszym tygodniu odsłonięto 21 grobów stanowiących część cmentarza, na którym od XIV do XVIII w. grzebano mieszkańców Dzwonowa. Moneta włożona do ust jednego ze zmarłych (szeląg Zygmunta III Wazy), pozwoliła datować ten grób na 1. poł. XVII w. Od wschodu cmentarz przylegał do obwałowań ziemnych miasta, których istnienie również udało się potwierdzić podczas tegorocznych prac. Nekropolia dzwonowska związana była z kościołem p.w. św. Michała rozebranym prawie 250 lat temu. Niestety, dokładna lokalizacja świątyni jak na razie pozostaje niewiadomą.

Bardzo ciekawe wyniki przyniosły wykopy wytyczone przy dawnym rynku miejskim. Natrafiono tu na pozostałości średniowiecznej zabudowy, z której zachowały się pozostałości zasypanych piwnic, których ściany zbudowane były z drewna. Podczas prac okazało się, że XIV – wieczna zabudowa jednej z działek mieszczańskich uległa spaleniu, łącznie z częścią podziemną. Wkrótce jednak przystąpiono do odbudowy domostwa, wznosząc nieco mniejszą piwnicę. Niewykluczone, że ślady pożaru można wiązać z działaniami wojny domowej toczącej się w Wielkopolsce w latach 80. XIV w. Z wnętrza piwnic wydobyto olbrzymią ilość zabytków dających świadectwo bogatej kultury materialnej mieszczan zwanowskich. Jednym z najcenniejszych zabytków jest denar Władysława Łokietka z lat 1312-1333 – dotąd 5 znany egzemplarz.

Niewielkie prace badawcze prowadzono też w miejscu nowożytnej rezydencji szlacheckiej Rogalińskich herbu Łodzia i domniemanej średniowiecznej siedziby właścicieli Dzwonowa. Prócz spodziewanych pozostałości zabudowy z XIV w. natrafiono tu na zabytki krzemienne – wióry i grot strzały, które są dowodem obecności ludzi w tym miejscu już około 4500 lat temu.

W tegorocznych badaniach wykopaliskowych wzięli udział studenci archeologii i antropologii z Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Wrocławskiego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz liczni wolontariusze. Z pracą archeologów w praktyce zapoznali się również uczniowie i nauczyciele ze skockiego gimnazjum.

Na listopad przewidziano niewielkie wykopy sondażowe, w miejscu gdzie można spodziewać się pozostałości wsi poprzedzającej lokację miasta Zwanow. Na kolejny sezon zaplanowano badania zmierzające do zlokalizowania fundamentów kościoła św. Michała, jednak ze względów finansowych działania te stoją pod znakiem zapytania. Wszystkie wyniki dotychczasowych badań pomogą w stworzeniu rekonstrukcji komputerowej średniowiecznego Zwanowa.

Marcin Krzepkowski

Eksploracja grobu. Fot. M. Krzepkowski.
Eksploracja grobu. Fot. M. Krzepkowski.
Fragment cmentarza związanego z kościołem św. Michała. Fot. M. Krzepkowski.

 

 

 

 

Spalona konstrukcja piwnicy budynku mieszczańskiego (XIV w.). Fot. M. Krzepkowski.

 

Krzemienny grot strzały (neolit). Fot. M. Krzepkowski.
Uczniowie skockiego gimnazjum w trakcie badań wykopaliskowych. Fot. M. Krzepkowski.

 

Narożnik piwnicy ze spaloną konstrukcją drewnianą. Fot. M. Krzepkowski.
Średniowieczne okucia pasów noszonych przez średniowiecznych mieszkańców Dzwonowa. Fot. M. Krzepkowski.